Բաքվի բանտարկյալները

Մայրաքաղաքից (Ստեփանակերտ) հարյուր հազարից ավելի հայերի զանգվածային արտաքսման ժամանակ Ադրբեջանի կառավարությունը անօրինական կերպով կալանավորել է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության կառավարության ութ նախկին անդամների և Արցախի ինքնորոշման կողմնակիցների: Կալանավորվածների թվում են հայ գործարար և բարերար Ռուբեն Վարդանյանը, որը ծառայել է որպես Արցախի պետ​​նախարար, Հանրապետության երեք նախկին նախագահներ Արայիկ Հարությունյանը, Բակո Սահակյանը, Արկադի Ղուկասյանը, և նախկին այլ պաշտոնյաներ Դավիթ Բաբայանը, Լևոն Մնացականյանը, Դավիթ Իշխանյանը և Դավիթ Մանուկյանը:

2026 թ․ փետրվարի 5-ին Բաքվում տեղի ունեցած դատական ​​​​գործընթացներից հետո անօրինական կերպով կալանավորված հայերի դեմ կայացվել են մի շարք դատավճիռներ։ Այս գործընթացը ևս նշանավորվել է պատշաճ դատավարության և արդար դատաքննության չափանիշների բազմաթիվ խախտումներով:

Արայիկ Հարությունյանը, Լևոն Մնացականյանը, Դավիթ Մանուկյանը և Դավիթ Բաբայանը դատապարտվել են ցմահ ազատազրկման: Արկադի Ղուկասյանը և Բակո Սահակյանը դատապարտվել են 20 տարվա ազատազրկման ադրբեջանական օրենսդրության տարիքային սահմանափակումների պատճառով:

Նույն դատավարության ընթացքում հայ ռազմագերիների նկատմամբ ևս կայացվել են երկարատև ազատազրկման վճիռներ․

• Մադաթ Բաբայանը և Մելիքսեթ Փաշայանը՝ 19 տարի,
• Դավիթ Ալլահվերդյանը՝ 16 տարի,
• Էրիկ Ղազարյանը, Գուրգեն Ստեփանյանը և Վասիլի Բեգլարյանը՝ 15 տարի,
• Գարիկ Մարտիրոսյանը՝ 18 տարի։

Ավելի վաղ՝ 2026 թ․ հունվարի 14-ին, Ադրբեջանը ազատ էր արձակել ապօրինի կալանավորված չորս հայ ռազմագերիների՝ Վագիֆ Խաչատրյանին, Վիգեն Էուլջեքջյանին, Գևորգ Սուջյանին և Դավիթ Դավթյանին՝ նրանց փոխանակելով երկու սիրիացի վարձկանների հետ, որոնց հայկական ուժերը գերի էին վերցրել 2020 թ․ նոյեմբերին Հայաստանի և Լեռնային Ղարաբաղի (Արցախի) դեմ պատերազմի ընթացքում Ադրբեջանի կողմից կռվելու ժամանակ։

Չորս հայերը մարտական ​​​​գործողությունների մասնակիցներ չեն եղել, նրանց մեղադրանքներ են առաջադրել քաղաքական դրդապատճառներով։ Այս անձանց սպառնում էր մինչև 15 տարի ազատազրկում։ Վագիֆ Խաչատրյանն առևանգվել էր 2023 թ․, երբ ԿԽՄԿ-ն նրան տարհանում էր բժշկական նկատառումներով։ Լիբանանի քաղաքացի Վիգեն Էուլջեքջյանը կալանավորված էր 2020 թ․-ից։ Նա գերևարվել էր Լաչինի միջանցքում, հրադադարից հետո։ Գևորգ Սուջյանը և Դավիթ Դավթյանը գերևարվել էին հրադադարից մեկ օր անց, չնայած քաղաքացիական անձինք էին և բարեգործական ՀԿ-ի հիմնադիրներ։

Մինչդեռ Հայաստանի կողմից ազատ արձակված երկու սիրիացի վարձկանները դատավարության ընթացքում խոստովանել էին, որ հավաքագրվել են Ադրբեջանի կողմից կռվելու համար և ստացել են նյութական խրախուսանքներ, այդ թվում՝ ծայրահեղ բռնության ակտերի համար:

Նշված հայ բանտարկյալները շարունակում են մնալ կալանքի տակ ներպետական և միջազգային մի շարք օրենքների ակնհայտ խախտմամբ։ Այդ թվում՝

• Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին միջազգային դաշնագրի  (ICCPR),
• Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի (ECHR),
• Ռազմագերիների հետ վարվելակերպի մասին Ժնևի (III) կոնվենցիայի (1949թ.),
• Ռասայական խտրականության բոլոր ձևերի վերացման մասին միջազգային կոնվենցիայի,
• Խոշտանգումների և այլ դաժան, անմարդկային կամ նվաստացնող վերաբերմունքի կամ պատժի դեմ կոնվենցիայի,
• Պատանդառության դեմ միջազգային կոնվենցիայի:

Խորապես մտահոգիչ է, որ Ադրբեջանը, լինելով միջազգային իրավական նշված փաստաթղթերի կողմ, խախտում է իր իսկ հիմնարար պարտավորությունները։